HABER ANALİZ:
6 Şubat depremlerinin ardından Malatya, hem fiziksel hem de sosyo-ekonomik açıdan tarihinin en büyük yeniden inşa ve rehabilitasyon süreçlerinden birini yönetmektedir. Kentin geleceğini şekillendiren bu kritik dönüşüm evresinde, teknik hassasiyetin en üst seviyede olması yapısal bir zorunluluktur. Ancak son dönemde kamuoyunun gündemini meşgul eden "beton standart dışılığı" ve "yapı malzemesi kalitesizliği" yönündeki haklı endişeler, konunun sadece teknik bir detay olmadığını, derin bir sektörel sorumluluk ve etik krizini barındırdığını açıkça ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda Doğu Akdeniz İnşaat Müteahhit Birlikleri Federasyonu (DAİMFED) Malatya Şubesi ile Yapı Denetim Kuruluşlar Birliği’nin bir araya gelerek sektörel sorunları ele alması kurumsal bir refleks olarak değerlidir. Toplantıda şantiye şeflerinin eğitilmesi, teknik farkındalığın artırılması ve ilgili idarelere raporlar sunulması gibi başlıklar öne çıkmıştır. Ne var ki, kitlesel yıkımlar atlatmış kentsel hafızalarda, yapısal güvenliğin sürdürülebilirliği sadece iyi niyetli eğitim programlarıyla veya kağıt üstünde kalan teknik raporlarla sağlanamamaktadır.
Evrensel Normlar ve "Sıfır Tolerans" Paradoksu
Dünya genelinde sismik risk oranı yüksek olan ve büyük afetler sonrasında kentsel yapı stoğunu yenileyen ülkelerin (Japonya, Şili, Yeni Zelanda) rehabilitasyon pratikleri incelendiğinde, "sıfır tolerans" (zero tolerance) ilkesinin bir lüks değil, ana omurga olduğu görülür. Bu gelişmiş yapı ekosistemlerinde, afet sonrası inşaat faaliyetlerinde standart dışı malzeme kullanımı veya yapı güvenliğini tehlikeye atacak ahlaki kusurlar basit birer "ticari hata" ya da "ihmal" olarak kabul edilmez. Aksine, doğrudan kamu sağlığını tehdit eden yapısal bir suç olarak nitelendirilir.
DAİMFED Başkanı Kadircan Esen'in, "Bizim görevimiz geçmişi yargılamak değil, geleceğe yönelik tedbirleri konuşmaktır" şeklindeki kurumsal açıklaması, idari dengeler açısından anlaşılabilir bir pozisyondur. Ancak evrensel hukuk normları ve şehircilik bilimi bizlere hatırlatmaktadır ki; geçmişteki usulsüzlüklerin ve kusurların yasal olarak tam bir şeffaflıkla cezalandırılmadığı hiçbir sistemde, geleceğe yönelik yapısal tedbirlerin kalıcı olması mümkün değildir. Hafızasındaki derin yaraları sarmaya çalışan, ticari ve sosyal hayatını yeniden kurmak için konteynerlerde ve zorlu şartlarda mücadele veren bir halkın karşısında, hala kısa vadeli rant hesabı yapan yapıların varlığı kabul edilebilir bir durum değildir. Bu durum eğitim eksikliğiyle değil, doğrudan kasıtlı bir sistem istismarıyla açıklanabilir.
İdari Caydırıcılıkta "Demir Yumruk" Gerekliliği
İnşaat sektöründe yapı güvenliğini zedeleyen aktörlere karşı bugüne kadar işletilen hafif para cezaları ya da geçici durdurma kararları, suçun toplumsal ve ekonomik büyüklüğü karşısında caydırıcılıktan uzaktır. Yapı Denetim Kuruluşlar Birliği Malatya Şube Başkanı Hikmet Koca’nın kurumlar arası iş birliği vurgusu sahadaki koordinasyon için önemlidir. Ancak gerçek bir denetim mekanizması, tarafların birbirini idare ettiği bir konsensüs alanı değil; bağımsız, ölçülebilir ve tavizsiz bir yasal yaptırım gücüdür.
Malatya’nın yarınlarını teminat altına almak, milli serveti korumak ve güvenli bir kentsel gelecek inşa etmek adına hukuki ve idari mekanizmaların şu üç temel sacayağını en sert biçimde devreye alması gerekmektedir:
- Ruhsatların Süresiz İptali: Laboratuvar analizlerinde veya saha denetimlerinde hileli, standart dışı malzeme kullandığı somut verilerle kanıtlanan firmaların lisans ve ruhsatları geçici olarak askıya alınmamalı; derhal ve süresiz olarak iptal edilmelidir.
- Sektörel Men ve Kara Liste: Kamu sağlığını ve can güvenliğini riske atan şahısların veya şirket ortaklarının, farklı unvanlar ya da paravan yapılar arkasına sığınarak sektöre yeniden dönmesi engellenmeli; bu aktörler kamusal şeffaflık gereği sektörel kara listeye alınmalıdır.
- Yasal Sorumluluğun Genişletilmesi: Yapı malzemesinden çalmak veya kusurlu yapı inşa etmek ticari bir kabahat değil; "bilinçli taksir" sınırlarını aşan, doğrudan "olası kastla insan hayatına kastetme" suçu kapsamında değerlendirilerek Ağır Ceza yargılamalarına taşınması gereken bir eylemdir.
Sonuç
Malatya, sadece fiziksel binaların yükseldiği coğrafi bir koordinat değil; afet sonrası kentsel ahlakın, hukuki denetimin ve toplumsal vicdanın sınav verdiği evrensel bir laboratuvardır. Sivil toplum kuruluşlarının ve meslek odalarının attığı adımların "temenni" boyutundan çıkıp, yaptırım gücü yüksek idari kararlara dönüşmesini yakından takip etmek durumundayız.
Halkın bağımsız ve ilkeli sesi olan TanHaber Merkezi olarak, bu kentin geleceğini üç beş firmanın kısa vadeli kâr hırsına kurban ettirmeyecek bir gazetecilik sorumluluğuyla hareket edeceğiz. Şantiyelerdeki her mikser betonun, dökülen her temel ve kolonun hakkıyla denetlenmesinin, şaibelerin üzerine cesaretle gidilmesinin sonuna kadar takipçisiyiz. Malatya'yı yeniden ayağa kaldırırken binaların hızını değil; hukukun, ahlakın ve adaletin kalitesini esas almak zorundayız.
